Бидний тав дахь эмхтгэл

Өмнөх үгнээс...

Түүхээ мэдэхгүйд бөхрөхөд Ёсоо алдаж Монгол түмэн нийтээрээ зүдэрдэг үү. Зоосонд гүйхэд үндэст зүй унтархад Эргэх цагийн эхэн сүүлд боломж асах гал, ус юу. Түүхээ үл мэдэх баавгай ч, ойд дүүлэх сармагчин ч төөрдөг гэх үг нь бидний үнэн үү. Төөрөх гэх үг үнэнд хамааралтай юу, Үнэн байгал оршихуйд маань хамааралтай юу?
Хүн бүхэнд өөрийн тааваар, өөрийн таашаалаар амьдрах гэсэн хувийн үзэлтэй. Үүндээ уягдаад монгол гэх үндэстнийхээ эрх ашигт хориг хийх хандлага бидний араншинд  байдаг юм байна л даа. Өөрийн дураар амьдрах шиг сайхан юм хаа байхав. Гэхдээ монголоо сэтгэлдээ тээхгүй, болсон, заншлаа сайнаар нь дурсахгүй бол их засаг ухаантны ул уг шинж гэгч юу вэ. Гээд бодох юм бол улс монгол байхын мөн чанар дээр нь төөрч, хүн хүнээ голох бид араатанжихад эсрэгээр ёс жаягт түүхт арга Их засаг их цааз хууль маань хог болдог уу. Энэ түүхт их аргаа үрс нь мэдэхгүй болбол нэг л мэдэхэд хүний хүнийг бид төрүүлж бий болгосон байх тийм алдаа нь хойчдоо гай таригч болчихдог ийм нэг хувирал байгалд байдаг юм байна. Гэвэл та итгэх үү.  Үүнийг л хорих Их монголчууд хаан, хатан ухаанаараа дээрхи хуурмагийг хаах ухамсарт хүмүүсийнхээ ачаар их засагтаа үнэнг жаяглахын ёсыг олжээ. Одоо хаан ухаан гэх юу, хатан ухаан гэх юу болохыг мэдэхгүй байгаа. Түүний балагаар их гэх хэрэгцээг өөрөөсөө хайх ухааны дутуучууд нь өнөөгийн бид болж. Үүнд хариулах гэж  эхчүүд, үрсээ бэлдэж  явахын тулд ямагт  их ухамсрыг олоход  түүх тэмцэх нь.
Энэ үнэн болов уу гээд: Монголчууд минь ээ бид түүхтэй Монгол, өв соёлтой Монгол, Өвүг дээдэс минь гэх үгээр  омогших аархалтай ийм түмэн гэдэг яагаад ингэж хэлэх болов гэж асууя. Үнэхээр энэ аархал нь дэлхийн талыг эзлэн, унтрах дэлхийн галыг асааж мунхаг олныг төвшитгөж морьтон монгол нэрийг зүүсэн байх гээд байна даа. Гэтэл тэр түүхэнд юу байгаагаа мэдэхгүй байна гэдэг ирээдүйг бөхөөх байгалийн их хувьсалд өөрсдөө унах шалтгаан гэж бас ард нь байх шиг. Монголын түүхийн захаас тэнд юу байна вэ гэж хэлэхэд энд улс төр ч байна, жаргал даахгүйн зовлонгийн шалтгаан ч байна. Шунал хэлтийдвэл тэнгэрийн гэсгээлд өртөх аюулын тухай ч байна.  Үүнийгээ хожим ч бол засах хугацаа бөөгийн зан үйлээр ил болгож болох гарц оршихуй бөх тухай ч бас бичсэн байх юм. Аюул осол, өвчний тухай үүсгэл ч байх юм. Ингээд ярих юм бол тэр их өв олон эхтэй үүсгэл дээр шинжээ хийх аргын тухай ч байна. Ингээд бодлоо. Хойчийн бид энэ оюун ухаанаар дутсандаа харийг шүтэх үзэлд авсан юм биш байгаа. Ингээд тэр их соёл нь хаана буйг хайж түүхийн судруудаас учрыг хайлаа. Тэгтэл тэр л соёлт Их түүхээ мэдэхгүй байгаадаа бидний энэ үе, өнөөдөр, өв ёсоо алдаж. Ингэснээр буруу замаар яваад бусдын таашаалд нийцэх гэж олон хөөрсөн үзэл сурталд автаад тийм хэмжээний будаа тээгээд  бугшаад, элдэв нэг болоод байгаа юм биш үү. Буруу ч гэж дээ. Ер нь бол жамт зүй тогтолтой удирдлага нэгт тэр л Монгол заяачлалын Их аргын дор мөнхийн хөгжихүйтэй байх ёст ухаанаа мартсан нь худал хуурмагийн зам мөр рүү гулссан юм биш үү....

Бидний 4 дэхь эмхэтгэл

Өмнөх үгнээс.....

Юуны өмнө өнөөдөр олон үзэл суртлын дунд сонголтоо хийх гээд хүмүүс бид бужигнаж байх зуур, эрин галавын цаг солигдох гэх байгалийн хачин үзэгдлүүд болоод байгаа бололтой. Үүнийхээ учрыг мэдэхгүй болсон бид өнөөдөр түүндээ сурлагажихгүй л бол хэн нэгний сурталд итгэх, даан удалгүй тэр итгэсэнээ үгүйсгэх, эсвэл ямар нэг далд бурханд өөрийгөө даатгах, сүсэгтээ итгэн үнэмших, үгүй гэсэн маш олон маргаан дагуулсан үзлийг дэлгэрүүлэх нь. Одоо гэхэд л барууны соёл гэх Ардчилалд  учраа ч мэдээгүй ч яаж ийгээд нийтээрээ л орчихсон л доо. Эхэндээ сайхан л байлаа. Одоо харин хорин таван жилийн дараа нөгөө сайхан улс төрчид маань бүгд нэгнийгээ анархизм гэх боллоо. Ингээд анархизм гэгч юу болохыг сайн мэдээгүй ч ийм гадаад үг хэллэг ороод ирлээ. Энэ ч гэсэн үндсэн монгол шинж төлөв үү, байдал ямартай ч нэг л биш болчихлоо. Тиймдээ амин зуулга хүчтэй юм хойно тэр бүрийг ялгаж салгах манатай бусдаас өрсөж баяжих гэх алаан дунд намууд ч, бид ч миний чиний гэх  үзэлд маргах, өрсөлдөх нь ихэслээ. Хөлөө олоод явах нь цөөн ч хөлд нь үрэгдэх нь ихэслээ. Хоморгонд нь үрс хүүхдийн ирээдүй, улс орны хувь заяаг бид нийтээрээ мартав бололтой. Үүнтэй зэрэгцэн үндэстэн бүхэн өөр өөрийн аясаа гаргаад ирэв. Байдал иймэрхүү олон  зүйлд л учраа олохгүйгээр автчихаад байна. Эрх чөлөө гэдгийг дураар дургих гэдгээр орлуулах гээд хүчээр зүтгүүлэх  үзэл суртал хүчтэй тархаж байна. Зөрчил хурцадсанаас болоод тэр үү Тэнгэртээ сүсэгт Их монголоо эргэн дурсагчид ч гараад ирлээ. Ингээд бодлын алдаа гэгч байдаг бололтой гээд нэг мэдэмхийрэн дүгнэхэд хүргэх ч боллоо. Үнэхээр одоогийн дэлхий нийтийн нэг том алдаа бол бид хүнээ хаясан улс төрд орсоноос биш, соёл хөгжил гэгч барилга дээр мөнгөний урсгалд л алаан өрсөлдөөн явагдаад байх ч шиг. Иймээс энгийн ардууд урд өмнө Монголчууд хүн чанартай байснаа эргэн дурсах ч болов. Бид юугаар дутав гэгчээр асуудлын үнэнг хайх гээд үзье. Энэ үнэн тэнгэр үзлээс л гарч ирэх гээд байх шиг. Хамгийн үнэт зүйл болох үнэн эндээс л гарч ирэх нь л дээ. Тиймээс тэнгэр үзэл бол шашин, номлол биш. Цөөн үгээр бол хорвоог тань, мэд, амин аваад үлдэх аргад хичээх тэнгэрийн жарлиг болж таарав.
Яагаад гэхээр тэнгэр үзэлд нэг ч номлол байдаггүй юм байх юм. Жишээ нь: Манлайлагч нарын хоолноос хүртэх тэнгэрийн хишиг, цалгардагсадын хүлээх толгойгүй болох, хэлээ тасдуулах, нүдийг сохлох гэх мэт хурц хурц үгүүд байна. Бас учир шалтгаангүй зүйл гэж үгүй гэх, тэр учир шалтгааныг хайхаар, шалтгаан ба үр дагаварыг мэдэх болдог, түүнийг нь хайхаар мөн чанар хүн дээр төлөвшилт ухамсарлалтыг сахих ИХ ёс болж байх юм. Тэгтэл тэр Их ёс гэдгээр хайхаар эсрэг тэсрэгийн нэгдэл тэмцэлийг нийлэмж дээр ирээдүй цаг орших гээд Их оршихуйн гүн ухаан гарч ирэх юм билээ. Юун номлол, юун нүгэл хилэнцгүй байх вэ. Шударга үнэний дуу уухай үйлийн үрээр гарч ирж байх юм даа. Амьдрал гэдэг үүргийн хариуцлагаас үүсэх ял, аз хоёрт эргэх сэлгэхүйн тухай мэдвэл зохихуй байдаг байгаа. Чадвал хамтаараа оршин тогт, чадамгүй бол үх цаашаа гэх шиг. Үгийн хатуу үнэнг илтгэдэг гэгч яг энэ тэнгэр үзэлд байна аа. Энэ бүхний шалтгааныг олох гээд, ИХ монгол түүхийг ухах ч болов. Хаа сайгүй өөр өөртөө таарсан мэдсэн, тийм судалгааг өөртөө баримт хийгээд он цаг эргэж л байна л даа. Өнөөдөр ч гэсэн олон улс нийтээрээ Чингис гэх хааны удирдлагын аргын гол санааг хайгаад ирэв, хүмүүс өөрөө. Одоогийн энэ олон сурталтай харьцуулаад судлах ч болов. Монголчууд бусдаар заалгана гэж байхгүй гээд бэлээхэн сударт нь бичээтэй байхад л монголчуудад зааж сургах гээд 17 тэрбум төгрөгийн хөлсийг өгөх тийм харийн даалгаварыг манайхан аваад ирлээ. Өгсөн ч байх. Өртэй ядуу гэх, тэгсэн мөртлөө тэр их мөнгийг хоёрхон хүнд өгчихсөн л байна л даа. Юу болж байгаа ч юм болоо.  Одоо бидэнд тус болох зүйл гэвэл, бас нийт хүн төрөлхтөнд тустай зүйл гэвэл тэнгэр үзлээр нэг морилоод үзэх шанс байгаа юм биш биз ээ.

Цуурайн чимээ

Уул усаа шүтэн 
Ургамал модоо дээдлэн
Урсгал усаа чагнан
Ухаан юугаан цэгцлэн
Хайрханы эздийг дуудан
Хажууд ирэхэд нь мэдрэн
Алтайн сүрийг магтан
Алсрах үүлсийг нь хуйлруулан
Бороо хураар тэтгэн
Буурал дуудлагаа айлсуулав даа
Буцан ирэх үрдээ
Бууж мордох ихэсүүд нь
Ургах нарнаар угтуулан
Уг гарвалаа батжуулав зэ
Уулсын зүрхээр оломлогдон
Ул юугаар нь сүлжигдэн
Өр зүрхтэй нь холбогдон
Өмрөн өмрөн урсваа
Өлмий батжин оршвой

ТАНИВААС

Эрхэм мөргүн үгсийг дуулавч

Эргэцүүлэн бодох ухаан үгүй бол яанам бэ

Энхрий олон үрсээ өсгөвч

Элбэрэл гэдгээ ухам үгүй бол яанам бэ

Зөөлөн дулаан үрс сайхан хэдий ч

Зүй жамын учгийг таниулах хатуу нь ч бий

Зүйрлэн бодох, сэтгэн олзлох ухаан үгүй бол

Зүсэр бороонд ч гандан гундах вий дээ

Аадар мэт цахилах үгс үнэнг дуулгавал

Алдар нэр юу тань сэвтэхгүйг тань

Авч гээхийн ухаанаар хандаж чадваас та

Алс хэтийн зам тань дардан гэдгийг мэдэрнэм  зэ

Бүүвэйн дуутай орчлонд мэндэлвээс та

Бүрэнхий ч, гэрэл ч таныг хүрээлнэм зэ

Болор мэт нэвтэлж, мэдэрч чадваас та

Бөхлөн заяа тань таныг тосон авнам за

Бидний гурав дахь эмхтгэл

ХАРАНХУЙД БУЦЛАХ СҮҮ

Эхээс салаад өнөөг хүрэхэд туулсан амьдрал маань бидэнд юуг хэлэх гээд байгаа юм бол? Яагаад гэж асуух  балчир бага үрсүүдийнхээ  асуултанд хариулж  чаддаг бил үү? Учрыг нь олохгүй, олон асуултуудыг үрс маань асуух юм.  Танин мэдэхийн тулд асуух тэд бидэнд нэгийг бодогдуулах шиг. Тэд биднийг эрэлд хөтлөх асуултуудыг тавивч бид үүнийг нь тунгаан боддог бил үү? Ингээд бодоход энгийн мэт олон асуултууд цанаа гүн гүнзгий утга агуулаад байх шиг. Үүнийг анзаарч асуултын цаана чухам юу байна гээд тунгаагаад нэг үзвэл бид олон олон зүйлийн учрыг таньж мэдэж чадаж ч магадгүй юм. Мэдье гээд хүсвэл шүү дээ. Энэ бол урагшлах зам мөрөө үргэлж тунгаан бодож, туулж таньж мэдэж, өгүүлэх түүхээ өөрсдөө хэлдэг өнийн ирээдүйгээ өөрсдөө байгуулдаг  эртний өвөг дээдсүүдийн маань туулаад даваад гарсан амьдрал юм байна. Алдаа онооноос нь суралцан амьдрал ахуйгаа авч явж алхах гишгэхдээ   мөр болгон суралцах нь өөдрөг гэрэлтэй ирээдүйг бий болгодог ч юм байна. Үгүй бол бусдын идэш, хөндлөнгийг боол болдог юм биш байгаа? Хэмээн энэхүү эмхтгэлээ номын андуудтайгаа хамт танд өргөн барьж буй маань энэ юм.

ХҮНДЛЭЛ  ХАЙР 2016.01.03-12

Хайр хүндлэл хоёр хамт яагаад бичигддэг юм бол?

Хатдын сударт: Эр нөхрөө хүндлэх: Хүндэл гээд Тэнгэр шиг магтах биш. Хүндэтгэж түүний өгүүлэхийг гүйцэд сонсож, өөрийгөө илтгэж, өөрөөсөө дээгүүр харьц гэсэн үг. Түүнийг дааж чадахгүй эр нөхөр бол заяаны хань биш гэдэг байсан юм. Хүндлэлийг дааж чаддаг байж л эхнэр хүмүүн, нөхөр хүмүүн нэгэн гэрт оршино. Эр хүмүүний заяаг нь өөд өөд нь өргөж байж эр хүмүүн хийморьлог явж, нэрийг чинь өргөн  түмэнд алдаршуулдаг гэжээ.

Эндээс харахад хүндлэл бол магтаал биш болж таарлаа. Магтаал хорлол гэж сударт бий. Магтаал хорлол гэж  амьдралд батлагдсан байдаг шүү дээ. Тэгвэл бас нэгэн анд маань магтаал үүрэг хариуцлага гэв. Бас л хоёр талаар харах нь. Үүрэг хариуцлагаа ухамсарласандаа хөдөлгөх хүч болж харин ухамсарлаж чадаагүй БИ- дээ гацагсдад нь хорлол ч болдог юм уу даа. Ардын зүйр үгэнд бурмаар тэтгэхээр урмаар тэтгэ гэдэг. Чи  үгүйд би юу ч биш гэж сударт бий.

Тэгвэл эр нь юу юм бэ? Нөхөр нь юу юм бэ? Эр нь удамшил уламжлал зөв байж,  дааж байж хүндлэл байх гэж ойлгомоор ч юм байна. 

 Өөрийгөө илэрхийлэхийг нь бүрэн сонсож, яг юу хэлэх гээд байгааг нь ойлгохыг хичээх нь л дээ. учир нь тулган шаардалт бүхэн аливаа нэг гацааг үүсгэж байдаг. Тэгэхээр бид биенээ сонсоно гэдэг  хүндэтгэлийн эхлэл юм байна шүү дээ.  Өрх гэрт биесээ хүндэтгэж хайрлахгүй бол настанаа хүндэлж балчираа тэтгэхгүй юм бол тал тал тийшээ харсан шуудайнд хийсэн үхрийн эвэр мэт болно шүү дээ. хүүхдүүд маань биднийг хүндэтгэдэг үү? Нөхөр бид хоёр биесээ хүндэтгэдэг бил үү? Настан балчрыг эвсүүлж байж бүтэн болдог юм биш үү? Эхнэр нөхөр хоёр эвсэж байж бүтэн болдог юм байна. Тэгэхээр эвсэл дээр хүндэтгэл дээр гарч ирэх нь л дээ.

Тэгвэл хүндлэл яг хэзээ илэрч гардаг юм бол? Үүрэг хариуцлагаа ухамсарлаж, дутах тавилангаа мэдэрсэн үед гарч ирэх болов уу гэж харлаа. Учир нь нөхөргүйгээрээ би хэн билээ? Хамт амьдраагүй ч болно гээд болох ч үр хүүхдүүд маань, би өөрөө ч тэр хүнээр дутаж хамт байхыг хүсч байна шүү дээ.

Дутагдаж хэрэгтэй байгаагаа мэдрэхгүй бол тэр хүний хэрэг бидэнд байх уу? Тиймдээ ч бид эр нөхрөө татах гэж хичээж зүтгэж, зөөлөн дулаан үгсийг хэлж байдаг шүү дээ.

Харин  Хүндлэлийг дааж чадах гэж гол асуудал байх нь. Дааж чадна гэсэн нь юу гэсэн үг вэ? Дааж чадаж байж нэг гэрт оршино гэдэг нь юу гэсэн үг вэ? Хэдий хань минь гээд бид нэг гэртээ орсон ч биенээ гэсэн хүндлэл хамтад минь үгүй бол бас л тэнцвэргүй байдал үүсч сэтгэл ханамжгүй болчих гээд байгаатай адил хэн нэгнийхээ хүндлэлийг бид л харахгүй бол эв эе гэж үгүй болчих гээд байна шүү дээ. Тэгвэл энэ хүндлэлийг хэрхэн харж, мэдэж, мэдрэх вэ?

Тэгэхээр хүндлэлийн орчин гэж хамгийн түрүүнд бие биенээ сонсож сурах нь. Бие биенээ гэсэн чин сэтгэл Харилцан хамаарал тэгш байж байх нь хүндлэлийн дараагийн шат болох ч юм байна. Энэ бүхэн үйлдэл болон гарч ирж Үүнийг Итгэл найдвар, хүсэл тэмүүлэл, үүрэг хариуцлага, хичээл  зүтгэл гээд бие биенийхээ өмнө дааж явах ёстой ачааг мэдэрч таньж чадсан нь, чадаж байгаа нь хүндлэл гэж хэлээд байна гэж үзэж болох юм.

Хүн бүр хөх дэлхийн эзэн суухад 
Хүндлэл хүртэхэд бэлэн үү гэдгээ 
Хөхөл гэзгээ тавьсанаасаа биш 
Хөх гавлаасаа асууж сурагла гэж Амбахай хааны айлдварт бичсэн байх юм.

Сударт Цагийн хэргийг бадрааж чадахгүй ахыг царцаа голионы дайтай хайрлаад яах вэ гэсэн үг бий.  Хүндлэл гэж үүнийг хэлж байж болох уу? Цагийн хэрэг гэж тэгвэл юу вэ? Бадрааж байж хүндлэл хайр ирдэг юм байна шүү гэж харвал бадраах нь тэгвэл юу вэ?

Өнөөдөр бид яагаад цуглах болсноо ярьж баталгаагаа гаргаж байна. Ядаад гурван учгаар батал гээд байгаа шүү дээ. Тэгж байж зөв явж байна гэж харна. Баталгаа үгүй бол хөөсрөлөөр явсаар хэзээ нэгэн цагт тарах болдог шүү дээ. Үүнийг бид ойр олноосоо харж л байна.

Өмнөх судрын хэлэлцүүлэг дээр нэгэн анд  маань номны талаар гаргалгааг мэдээд одоо үлгэрийн номонд оролцох гээд ярьж байгаа нь бид баталгаагаа гаргаад л байна гэж харж бахдал болгон харлаа.  Цагийн хэргийг бид ном гаргаад баталчихсан байна шүү дээ.  Бидний өөрсдөө ч мэдээгүй байж мод тарьсан маань бас л чухал үйл болж таарсан.  Цагаан овоон дээр ч бас л өөрсдийн мэдэлгүй хариуцлага авсан. Лусын хаалга нээлээ. Энэ бүхнийг цагийн хэрэг гэж харж болох уу? Тухайн цаг мөчид бид хэрэг зоригоо өөрсдөө ч мэдэхгүй бай мэдсэн ч бай гүйцэтгэж чадсан л байна шүү дээ.

Мөн Бид хэн нэгэндээ хэлэх ёстой хэрэгтэй үгсээ цагт  энь хэлэхгүй л бол бурууд бас өөрийгөө үлдээчихээд байна гэж өмнөх туршлагаасаа харлаа. Тэгвэл цаг хугацаа гэж юу вэ? Бид томоор харж байж жижгийг харна гэж ярьдаг. Том  нь тэгвэл юу юм бэ? Жижиг нь юу юм бэ?

Цаг хугацааг мэдэрч, Ач холбогдлоо харж, үйлийн үр дүнгийн нийлэмж дээр хүндлэл гарч ирнэ гэж харж чадахгүй байгаа л бол үнэ гэж үгүй, үнэлэмж гэж үгүй хий хоосон зүйл болно  гэж нэгэн анд маань  хэлэв.

Бид  Цаг хугацааг тодорхой хэмжээсээр авч үздэг. Өнгөрсөн одоо ирээдүй, мянган зуун жаран, цаг мөч хором  гээд уртын хугацаанаас өчүүхэний  нийлэмжээр тодорхойлогддог. Хором бүхэнд урсаж байх мөчид тодорхой хэмжээгээр нь товлон түүн дээр ач холбогдлоо гаргадаг. Жнь хагас сайн бүхэнд цуглахаа ач холбогдол өгч түүнд бэлддэг. Юу ярих вэ хэмээн бичдэг. Хагас сайнаас дараагийн хагас сайн хүртэлх тэр л өдрүүд бэлтгэл болж ухаан нэмж байдаг шүү дээ. Үүнтэй адил

Цагийн урсгал хэнийг ч хүлээхгүйг мэдэрсэн тул бэлтгэлээ хийдэг. Харин үүнд ач холбогдол өгөхгүй  бол бэлдэх хэрэг үгүй. Ирэх ч хэрэг юунд байна? Тэгвэл цаг хугацааг үнэтэй болгож байгаа нь юу вэ? Зорьсон хүссэн итгэсэн мэдэрсэн бүхэн маань хаана хүргэх юм бол? Үйлдэл болсон бол үнэлэмж хэрхэн гарч ирэх вэ? Өөрөө өөртөө болон бусдаар илэрнэ гэж харвал сэтгэл дүүрэн хангалуун байх, бусад олон маань зүйтэй үгсийг хэлж учгийг зангидаж байвал баталгаа болгон харна. Үнэхээр ч андын маант гаргалгаа ингэж гарч  ирж бие биенээ баталчих юм байна шүү дээ.  Энэ эрдэмийг нь яагаад хүндэлж болохгүй гэж? Өмнөх түүх ч үүнийг өгүүлдэг шүү дээ. Өвгүд эмгүдээ бид яагаад хүндэлдэг гэж? Өмнөх түүхийн үнэнг баталж чадна хэмээн хүндэлдэг. Үр хүүхдүүдээ үнэнийг өгүүлж үнэнээр замнуулж сургаж чадна хэмээн үнэлэн хүндэлдэг. Эрдэм бий хэмээн хүндэлж үлгэр дуурайл авдаг шүү дээ.

Хаан дээдсийг яагаад ингэж их хүндэлж дээдэлнэ вэ? Хийж бүтээсэн гавьяа нь тодолж үлгэр дуурайлал болж итгэл сэтгэлийг хүлээсэн тул хайрлан хүндэлдэг. Өмнө харж байгаагүй ч хажууд нь байгаагүй ч сонссон дуулсан уншсан мэдсэнээсээ бахдан биширч байдаг шүү дээ.

Тиймдээ ч цагийн хэргийг бадрааж чадсан бүхнийг хүндлэл хайр бахархлаар харах нь түүх билээ.  Эрдэм болж эргээд ирдэг нь энэ олон судруудаас харж л байна.

Гэвч түүхээ мартсан түүхээ гээсэн бүхэн юугаар бахархаж юуг хүндэлж байгаа нь өнөөгийн энэ нийгмээс харагдаж байна. Өвгүдийг үл тоож өнгөтэй өөдтэй мөнгөтэй бүхнийг шүтэн хүндлэх болсон. Мөнгө хар мөртэй гэж хэлдэг юуныг вэ? Мөнгийг муу хэлээд байгаадаа учир биш харин түүнийг хэрхэн харж байгаа дээр, юу гэж ач холбогдол өгч байгаад учир байна гэж хармаар байна.

Мөнгө гэж чухам юу юм бэ? Түүнийг зорилгодоо хүрэх хэрэгслэл гэж харах уу, харин эрх мэдэл соронзон гэж үзэх үү? Эсвэл хэн нэгнийг барих арга гэх үү? Өнөөгийн үед тийм байгаа ч харин бид судраа уншиж, түүхийн үнэнийг эрж хайх явцад үнэ цэнэ гэдэг юунд байгааг олж харж чадав уу? Чадсан түүндээ дүгнэлтээ гаргах л болж  дээ.

Ингээд хоёр талаас нь харвал хар  мөр нь юу юм? Цагаан мөр нь юу юм. Өнөөдөр бидний хэрэглэгдэхүүн мөнгө болчихсон байгаа нь үнэн. Амьдрал ахуйгаа тэгшлэхэд зайлшгүй байгаа нь үнэн гэвч бүхнийг мөнгөөр харж болохгүй байгаа юм биш уу? Ачлал хүндлэл тусламж  дэмжлэг гээд мөнгө өгч болох ч араас нь нэхэлтэй бол өгсөнд тооцох уу? Буцаан өгнө гээд авсан бол мэдээж буцаан өгөх нь зүй, нэхэх нь зүй. Харин өгч чадсан л юм бол  үнэ цэнээ мөнгө өгсөн гэх нэхлээр бүү хараасай гэсэндээ бичлээ. Энэ нэхэл л биднийг харлуулаад байдаг юм байна шүү гэж харлаа. Нэхэл цаанаа юу ч дагуулж байж болно. Мөн тухайн хүндээ бэлнийг өгөхгүйг бас өгүүлж байж болох ч өгөхөөсөө өмнө ач холбогдлыг нь харж ухаанаа зарах нь л дээ. Ухаан тэгвэл юун дээр гардаг байх нь вэ? Мөнгө олох дээр үү? Эсвэл алсын зорилго дээр үү? Голоо барьж Мөс чанараа алдалгүй байх дээр ч андын ир хурцалж байдаг байна шүү дээ. үүнийг үнэлэх үнэлэмж үгүй бол өөрөө мэдтүгэй л болох юм байна. Хамаг гол асуудал өөрт л байдгийг бас л тод харцгаалаа.

Сударт: Тусгаар таван тогтнолоо Тунбаогоор булаалгах үед сөнөхийн угтал бугшмал хэцүү нялуун шулуун халуун гурван цөвүүн цаг зэрэгцэн ирнэ гэжээ. Өнөөдөр энэ бүхэн зэрэгцэн ирсэн байхын нүдтэй бүхэн харж байвч ухах нь хэд буй вэ?

Аплле компанийн эзэн нас барахаасаа өмнө амьдралаа эргээд харахад бүх зүйл нь хоосон санагдан мөнгөтэй байлаа гээд үлдээгээд л явна. Харин дурсах зүйлтэй бай гэж захисан байх юм. Энэ хүнд бүх зүйл, эрх мэдэл, эд хөрөнгө байсан байж. Гэвч үхэхийн өмнө дутагдаж байгаагаа ухаарснаас өмнө нь ухаарчихвал гээд л бид ярьж хэлэлцээд сууж байна. Өөртөө хүндлэлийг бий болгодог ч байна гэж харлаа. Түүнээс хэн ч хэлээд яриад л нэмэргүйг өнөөдөр бас харлаа.

Хэл ам хэрүүл тэмцэл бий болгосноороо хар мөр болж, харин  хэрэг нь гарч үйлээ дамнаж байвал цагаан мөр байна шүү дээ.

Бидэнд бүгдэд өнөөдөр мөнгөний асуудал байгаа ч би үр хүүхдүүддээ мөнгөнөөс илүү чухал зүйл байдгийг ухааруулах гэж толгой ажиллаж л байна. Энэ ухааныг олох нь чухал юм байна. Ингээд бодоход бидэнд асар их үүрэг оноолт болон ирсэн байна шүү дээ. Мөнгийг хүндлэл гэх үү, ухааныг хүнлэл гэх үү гэдэг ээр үлгэрлэл болгон өөрсдийгөө аваачих үүрэг ирсэн өнөө үе гэж харахаас ч өөр арга үгүй болж шүү дээ. Үгүй бол өнөө л сүйрлийн ирмэг дээр ирсэн байх нь гэж сударт бий.

Сударт: Үйлийн үрийн аюулын угтаж мэдэж засдаг мөлүсүтэй Төрөл бүл эрүүл байвал түвшин сайхныг дахин олно гэжээ.

Энэ араа мэдэж бяраа таньж ирээдүй хойчоо бодож угтаж мэдэх дээр цагийн хэрэг Байгалийн болон байгалийн бус хүчин дээр ч гарч ирэхээр  гарч ирж байна гэж хармаар юм биш үү? Тиймдээ төрөл бүлийн эрүүл гэдэг хамгийн гол асуудал юм байна гэж харах ч юм байна. Хүндлэл хайр, онол жаяг, зөн бүрдсэн бидний Ижил олон, Төрөл бүлд биесээ л бид хамруулах ч юм байна шүү гэж мөн харлаа.

Хатдын сударт: Өгөөдэй хааны гагц алдаа нь нэгэн хүмүүнд итгэх итгэл сэтгэл байсан. Итгэсэн, түүнийг эргэн шалгахаа мартсан. Итгэлтнээ шалгана гэдэг бол итгэлгүй байгаагийн тэмдэг гэх түүний авир мөн чанар нь байсан юм гэх энэ авир мөн чанар нь байсан юм. Энэ алдаан дээр бугшмал үүссэн юм гэжээ.

Эндээс харахад итгэх эрдэмийн магадлах гэдэг нь бүр мөсөн итгэх биш харин цаана нь учир нь юу байна гэсэн? Үнэн худлын дэнс үргэлж л байж байх нь л дээ. Харин энэ шалгалтыг даагаад даваад гарсан бол итгэл хүндлэл байх нь шүү дээ.  Ингээд л монголчуудын цаанаа заавал үлдээж байдаг ацан санаат гэдэг нь гарч ирлээ шүү дээ.

Шалгах шалгуур нь тэгвэл юуюм бэ? Энэ бол судраар, өвгүдийн түүхээр, өөрийн гаргалгаагаар, хамтын хэлцлээр гээд ажиглалт мэдрэмж сэрэмж гээд  ядаад бид гурваар батлах нь л дээ.

Ингээд гол гэдэг дээр хүндлэл гарч ирж, харин голох дээр хүндлэл гарч ирдэггүй юм байна шүү дээ.

Хүндлэл хайр тэгвэл цуглахуй, эвлэхүй, дэмнэхүй, энэрэхүй, танихуй, өвлөхүй, үйлдэхүй, дээр гарч ирдэг юм биш үү гэж таны сондор өргөн бариад энэхүү бичвэрээ өндөрлөюү хэмээлээ.

АЛСААС УГТАЛ ҮГ БАЙХ НЬ ХОЖМЫН ЕРӨӨЛ БОЛЖ БАЙДАГ ҮНЭНГ БОДОЖ  БИД БИЧЛЭЭ.

Бариа. 2015_11_09

Өөрийн жишээн дээр бичихэд бариа барьж сурч байгаа намайг мэдрэмжгүй байна гэж хэлэв. Мэдрэмжгүй гээд болих уу аль эсвэл учрыг нь мэдээд зүтгэлээ гаргах уу гэдэг асуулт тулгарч байх чинь. Дургүйд хүчгүй гэдэг ч цаад зорилго маань юу билээ гээд нэг бодъё байз. Яарвал даарна гэдэг шүү дээ. охин маань гэхэд тооны хичээлдээ дургүй ч сурахаас өөр арга үгүй тул яаж ийж байгаад л сурах л хэрэгтэй болж байна даа.

Би улаач болж уг авсан 2 жилийн дараагаас л энэ бариа гэдгийн талаар анхан шатны мэдлэгтэй болсон шахуу. Өмнө нь ганц нэг удаа хийлгэж байсан ч хүн барьж үзсэн удаагүй, бодож ч байсангүй. Харин одоо л  сурах хэрэгтэй гэж бодоод оролдож буй маань энэ. Ингэхэд бариа яагаад хэрэгтэй болчихов надад? Зайлшгүй хэрэгтэй зүйл мөн үү?

Хүний биеийн судал суваг, махан бодь, эд эрхтний  байрлалыг мэдрэх нь хэрхэн бүрэлдэн бий болох вэ?  Энэ талаар огт мэдлэггүй ч зөнгөөрөө бариа  хийгээд сурсан хүн байдаг уу? Аль эсвэл заавал заалгаж байж бариа хийж сурдаг юм болов уу?

Бөөгийн товчионд: Замбын мэдрэмжээ төгөлдөржүүлж байж, далдын мэдрэмж рүү тэмүүлээрэй гэжээ.

Эндээс харахад замбын мэдрэмж гэж юу юм бол? Далдын мэдрэмж гэж бас юу нь юм бол? Улаачид бид  өвгүд буурлуудынхаа мэдрэмжээс өмнө нь замбын таван мэдрэхүйгээ хөглөх нээ гэж ойлгож болох уу? Далдын мэдрэмж хүртэл тэгвэл зай байна аа даа. Эхлээд хүн төрөлтөнд байдаг харах сонсох, үнэртэх амтлах, хүртэх энэ таван мэдрэхүйгээ сайжруулах нээ гэвэл үүнд нь уул нь эхлэн суралцах байтал даваад буурлуудын мэдрэмжийг яриад байна гэсэн үг үү? Ингээд ямартай ч аль ч мэдрэмжээ хөглөн хөгжүүлэхээс өмнө зорилго юугаан тодорхойлъё:

1.       Хатдын  сударт охидыг бүх зүйлд сургадаг бөгөөд 13 нас хүрэхэд амьдрахуйн бүх ухаануудыг зааж сургаж дууссан байх ёстой гэжээ.  

Гэтэл өнөөх охин нь аль хэдийн айлын эхнэр болсон байх юм. Амьдрахуйн бүх зүйлд суралцаж чадсан гэж хэлж чадах уу? Өнөөдөр бид бусдын гар харалгүй амьдарч чадах бил үү? Бусдын боол хөндлөнгийн идэш бүү болоосой гэх Хаан дээдсийн үг бий.

2.       Мөн Бөө гэгээн тархины сударт: Улаач үрийн мэдвэл зохихуйд

Биеэ энх байлгахад суралцаж

Хүнсээ тохируулахад  анхаарч

Илээ барианд шамдан

Эмнэх домнохуйд суралцан гэж бичжээ.

Өөрийн болоод бусдынхаа биеийг эрүүл  байлгах шаардлага одоо яг тулгамдсан асуудал болон намайг тойрон эргэлдэж л байна. Эрүүл байх олон арга байгаа ч заавал бариа хийлгэж байж зүгээр болох өвчин хууч гэж бас байдаг л байх гээд байна уу даа. эндээс харахад. Эм тан уух, эрчим домоор үйлчлэх, илээ бариагаар барих гээд л эмнэн домнох аргуудыг бас л анхаарах л хэрэгтэй болох нь.

3.       Эх дэлхийн амин судлыг

Олъё хэмээвээс

Энэ биеэ тандан

Энэ биеэ сайн ух гэжээ

Хүний  биеийн амин судал, эх дэлхийн амин судалтай адил юм бол бөглөрсөн судал судас, хийн эрчмын урсгал, хатуурч зангирч чангарсан булчин шөрмөс зэргийг нь зөөллөн, чөлөөлж өгөх  хэрэгтэй байх нээ дээ.  Хүнийхийг барьж илээд гаргаж болох байх харин эх дэлхийгээ хэрхэн барьж эмчлэх вэ? Энэ нь буурлуудтайгаа хийх үйл болж таарлаа.

Ингэхэд бариа гэж юу юм бол? Гээд цааш нь ухаж бодох хэрэг гарлаа. Яагаад үүнд мэдрэмж хэрэг болов?  Ямар мэдрэмж хэрэгтэй юм бол? Ингэхэд Мэдрэмж гэж юу юм бол?  Мэдрэг, мэдрэл, мэдрэхүй, мэдрэмж, мэдлэг гээд л үгнүүдийн холбоог харвал нэг чиг, шат  болж харагдаад байх шиг. Мэдэр гэж яагаад хэлээд байна вэ? Юуг мэдрэх вэ? Хатуу ширүүн, уян зөөлөн, халуун бүлээн, хүйтэн нойтон гээд л хорвоогийн бүхнийг бид мэдэрдэг. Хүссэн ч бай хүсээгүй ч бай. Харин мэдэр гээд байгаа маань үйлийн зорилготой уялдан эрэл явагдах нь дээ.

Бариа хийж сурахдаа тухайн хүний махан бие булчинг мэдэрч зөөлөн байна уу? Хатуурч зангирсан байна уу? Хэрхэн суллах вэ? Чанга дарах уу зөөлөн дарах уу? Яавал биед нь эвтэй байх вэ? Гээд л гарын хурууны өндөг эхэлж хүрч байж, илж байж, тандаж байж, олон янзаар хүрч үзэж байж өвдөж байгааг нь мэдэрч байж, сонсож байж гээд олон олон зүйлийг хооронд нь холбож тархиа гартайгаа хослуулан ажиллуулж замбын мэдрэмжээтөгөлдөржүүлэх нь  дээ. Тэгэхээр хэн ч шууд бариач болдоггүй байх нь уу даа.

Ингээд гарт ороод ирэх үед өөрийн гэсэн санаанууд хөвөрч эхэлнэ. Бүжиг сурч байхад ч мөн адил багш бүжгийн хөдөлгөөнүүдийг ерөнхийд нь зааж сургана. Овоо сураад мартахгүй болоод ирэхэд нь хөдөлгөөнүүдийг цэвэрлэж зааж эхэлнэ. Энэ үед л бид хөдөлгөөнөө засах сэхээтэй болдог. Учир нь эхлээд хөдөлгөөнөө марталгүй сурах гэж юун аятай хөдлөх сөхөөгүй байдаг шүү дээ. Энэ бол сургалт болгон дээр явагддаг зүйл юм болов уу? Харин сайн бүжиж сурсан үедээ ямарваа хөдөлгөөнд соргог хандан хурдан сурдаг, ойлгодог. Ингээд харахад аливааг сурахад сургалтын үе шатууд харагдаад байх шиг.

Эхлээд буурлууд маань замбын мэдрэмжийг маань төгөлдөржихийн хэрээр дараа дараагийн далдын мэдрэмжүүдийг маань өгч сургадаг бололтой.

Эндээс  л Улаач бөө болон энгийн хүний барианы ялгаа гарч ирэх нь дээ. Бариаг улаач биш хүмүүс ч хийдэг шүү дээ. Бөө улаач хүмүүс далд мэдрэмжийн увидасаар үйлчилж,  бусад нь замбын мэдрэмжээр үйлддэг юм болов уу? Гэвч хүссэн болгон бариа хийдэггүй. Ямар нэг хэмжээгээр дур хүсэл, зорилго тэмүүлэл байж байдаг шүү дээ.  үүнд боловсролын ялгаа гарч ирэх болов уу?

 Тул уу? Чу юу? Сударт чу-г эрж автугай. Гэжээ

Тэгэхээр бариаг хэрхэн яаж юунд хэрэглэх гэдэг дээр зорилгоо харвал идэхийн төлөө юу мэдэхийн төлөө юу гэж асуух нээ дээ? Ингээд Өнөө л шалгарал гэдэг нь явагдаад байна уу? Үр минь хувь заяа чинь чиний гарт гэж.

Намсрай гуайн номонд: БӨӨ болбаас “Сүүн эс” хэмээх бичил биетүүдийг хий зайн хүчээр амилуулж, хүний сэтгэл санаанд увидасын хүчээр хөлөөр алсаас нөлөөлж, өөрийг нь өөрөөр нь уншуулах гайхалтай авьяас чадвар эзэмшсэн, “үе удам” дамжсан билиг танхай хүнийг бөө гэнэ гэжээ. 

ӨРӨВДӨХ ЭРДЭМ

Өрөвдөх Эрдэм- бэрхшээлийг нь арилгах БӨӨ Эр Кү-тэй ганцхан ЧУ КУР –тай

 Өрөвдөх гэж юу юм бол?  Аливаа зовлон бэрхшээлийг хүн өөрийн биеэр туулж таньж мэдсэний үндсэн дээр бусад хүний зовлон гунигийг маш сайн ойлгоно.   Өөрөө туулж үзээгүй бол түүнийг нь азаарч харах, мэдрэх нь бага байх гээд байна уу?  Ээжийгээ би өөрөө эх болж байж мэдэрч билээ. Тэгээд л эх хүн гэдэг ямар байдаг, энэрэл хайрын сэтгэл ямар байдаг, зүрх хэрхэн нялхарч үрсдээ зөвхөн сайн сайхныг үргэлж хүсдэгийг мэдэж билээ. Гэвчиг энэ нь хэтрэхээрээ хор болж буруу зүг рүү нь чирлүүлэх болчихдог ч юм байна гэдгийг харж болохоор байх юм амьдралаасаа. 

Үр хүүхдүүдээ нас биенд хүртэл тэднийхээ чадахгүй зүйлд  нь тусалж, хэрэгтэй бүхнээр нь хангахын зэрэгцээ тэднийхээ хүсэл тэмүүлэл, зорьсон хүссэндээ хүрэхэд нь чиглүүлж, сурган хүмүүжүүлэх үүрэг хүлээдэг. Хүүхдүүдэд маань анхлан хийж сурч байгаа бүхэн хүнд хэцүү байх нь мэдээж.  Тиймдээ ч Чадахгүй нь гээд хошуу унжуулан уйлагнан тэдний өмнүүр Өрөвдөн халширч гүйсээр байгаад хэцүүд бэрхшээдэг болгочих гээд байх юм. Хийх зүйлийнх нь өмнүүр орох гээд байдаг шүү дээ. Амрыг харж мэдэхгүй чадахгүйгээр түрий барих тэднийгээ бид хэрхэн сургах вэ? Өрөвдөөд ч юм уу, үглэж хэлэхээс халширч өмнүүр нь ороод байвал  ямар үр тарина түүнийгээ хураана гэдэг болох гээд байна уу даа. Тэгвэл үрс минь амьдралын хатуу нугачаанд хөл тавиад яах бол? Бид үхэн үхтэлээ хамт байх ч Үргэлжлээд өөрсдөө амьдралыг туулах л болно. Өр минь өвдөвч хожим харамсах зүйл хийхгүй байхыг хэн ч хүснэ шүү дээ.

Бусдад ч мөн адил ханддаг энэ байдлаа олон талаас нь бодоод нэг үзвэл чадалгүй, дорой, буурай, тусламж гуйсан бүхэнд илрэх энэ өр өвдөм байдлыг бид өөрсдөө л өөгшүүлээд байдаг юм биш байгаа? Өрөвдөхөд өр өшиглөх гэх үг ч байдаг.

Гарц үргэлж байдаг гэдгийг нетээр хэсч явахдаа хоёр гаргүй ч хоёр хөлөөрөө бүгдийг хийж чаддаг эмэгтэйн талаар үзээд харж билээ. Амьдралаа хэнээс ч дутуугүй аваад явах тэр хүнээс бие эрүүл саруул бүрэн бүтэн байж дутах гэж үү? Ядаад үлгэрлэл авмаар юм байна шүү дээ. Гарц үргэлж бидэнд байдаг юм биш үү?

Тэгэхээр бэрхшээлийг арилгах нь бэрхшээлийг байхгүй болгож өгнө гэхээр ил ч бай далд ч бай нөхцөл байдалд үнэн зөв дүгнэлт хийж  сударт бичсэнээр  Амьтны үрд хорыг үл хүргэн туслах бал байх нь зүйтэй болов уу гэж бодогдов.

Сударт:  Бусдын алдаа надаас болдог Хохирол нь намайг хорлодог гэжээ.

 Тэгвэл хор гэдэг нь юу болов? Хор нь хохирол юм бол бусдын ч бай өөрийн ч бай аливаа үрд хохиролгүй туслах болж таарлаа. Үр дүнгээр нь харвал хохирол үгүй туслах гэдэг нь аль аль талдаа ямар нэгэн өр нэхэлгүйгээр тухайн хүндээ бүрэн дүүрэн туслах байж болох уу?   Харин ингэж чадамгүй бол өрөвдөх хэрэг байна уу? Тэгэхээр бас л тооцоолох хэрэг гарлаа.  Үрсээ өрөвдлөө гээд хохиролоо танихгүй болгочих юм биш байгаа эцэг эхчүүд бид.

Үнэхээр хүсэл байгаад бэрхшээлийг нь арилгаж чадаж байгаа л бол харин үлдэц нь аль алиндаа өнөө л өлзий байх ёстой бололтой. Авсан өгсөндөө өлзийтэй байг гэсэн ардын зүйр үг дахин л гарч ирэх юм. Харин өлзийтэй байж чадамгүй бол өнөөдөр биш юмаа гэхэд маргааш тусласан хүнд маань хор болохгүй гэх баталгааг дор хаяж бодох л ёстой болох нь. Харин ингэж тооцож чадаад бүрэн төгс үйлдэл хийж чадваас яагаад өрөвдөж болохгүй гэж? Үйлдлийн өмнө нь асуудлыг зөв тооцож, угтан харж чадсан байх нээ дээ. Монгол улсын төлөө чаддагыг нь дэмнээд бэрхшээлийг арилгаад өгвөл алсын хараа тэр байж болох уу? Ард нь заавал нэг юм байх гээд байна уу даа? Чадаж байгаа юманд арга байхгүй гэдгээр Араа мэдэж бяраа таньсан л байх хэрэгтэй юм биш үү? Хариуцлага гэдэг зүйл үргэлж л биднийг даган явдаг байх юм байна шүү дээ гэдгээ мартахгүй байх нь чухал юм байна гэж сэрэмжээ нэг авчихвал яадаг бол.

Хэлсэн бол ам, гишгэсэн бол мөр гэдгээр мөн БууЭрЭл дээдүүдийн айлдсанаар бидний хийж буй үйлдэл наад зах нь 300 жилдээ хор хохиролгүй,  жамд нийцсэн байх дээр ч анхаарах нь зүйтэй ч санагдчих чинь. Бид ийм л хариуцлаган дунд явдаг болж таарав уу? Тэгэхээр тухайн үеийн сэтгэлийн хөөрлөөр бас хөдөлж болохгүй болчихов уу даа. Хийж буй үйлдэл маань итгэлтэй байхыг шаардаад байна уу даа. Ингээд л бас судраас харвал ИТГЭХ ЭРДЭМ гэж байна.

Итгэх ЭРДЭМ: Сэтгэх магадлах найдах БӨӨ ЭР КҮ тэй хурц гурван ЧУ КУР тай гэжээ.

Харин өнөө маргаашийн бэрхшээл тухайн хүний зайлшгүй даван туулах ёстой үүрэг байгаад та бид өмнөөс нь арилгачихвал яах бол? Бэрхшээлийг сударт хэрхэн даван туулж амьдарсан талаар бичсэн байдаг шүү дээ өвөг дээдэс.

Сударт Жамуха Дээдсийн айлдварт:

Хэцүүгээр бугшсан 550 шалтгааныг тэмтэрч мэдэж, таниж тайлж, Таван мөчний яс чулуу болтол нь тэмтэрч хөл тавьж ахисаар олсон амьдрал билээ. Шүлсний хөөсөөр ундаалж, шүдний махаар хооллож, тэсэж тэмүүлж олсон аврал билээ.  

Тэгвэл энэ хэцүүгийн 550 шалтгаан чинь юу болж таарах вэ? Бид 550 шалтгаанаа мэдээ ч үгүй байж өмөөрөх гэдэг нь юу юм бол? Гээд л асуулт хөвөрөх юм.

Өнгөрснөөс ирээдүйг өнөөдрийн олзоос байгуулдаг гэж сударт бичсэн байдаг. Тэгвэл өнөөдрийн ОЛЗ маань юу вэ?  Олзны бага нь амттай гэж үг бий. Тэр амт гэж юу юм бол? Аливаа бэрхшээлийг  үрс минь өөрөө даван туулж байж мэдэрч чадвал өөртөө сэтгэл дүүрэн байхыг хэлээд байна уу?

Өмнө бичсэнээр бид алдааг өөгшүүлээд байдаг юм биш байгаа? Сударт гэтэл 16 ГЭМ зэмд Доройтуулах долоон нийГЭМ-ийг мунхагжуулах, ангижруулах, үжрээх, хөгийн болгох, гуйлгах, бэлнийг өгөх, залхууруулах гэж бичжээ.

Энэ бүхний талаар бас л тооцоолох хэрэгтэй болох нээ. Ингээд бодоход түүхээс бид сургамж авч яагаад болохгүй гэж. Заавал алдаж байхаар түүхийн энэ судраас  эрэл хайгуулаа хийвэл болохоор ч юм шиг санагдах юм.

Гэтэл цагийн байдлаар харахад Бид Ноён Уулаа ухуулахгүй гэсэн маань  юуг өрөвдөх болоод явчихав аа? Хэрхэн өмөөрөх болчихов? Мөн юуг арилгах болчихов?  Тэгвэл бид уул усныхаа Бэрхшээлийг нь яаж арилгах юм бол? Гээд хүн бүхэн санаж сэрвэл яаж байна? Ингээд өрөвдөх, өмөөрөх гэдэг маань юу болоод таарчихав аа?

Харамсах ЭрДЭМ

ХАРАМСАХ ЭРДЭМ:  Хохиролыг илэрхийлэх БӨӨ Эр Кү-тэй ганцхан ЧУ КУР- тай.

Харамсал гэж юу юм бол? Сэтгэл санаа, эд хөрөнгө, бие махбодь дээр хохирол гарч түүнийгээ илэрхийлэх нь хүний сэтгэхүйн ухамсарт үйл гарч ирэх нь гэж харвал бид өөртөө хамаатуулах болон бусдад хамаатуулах дээр гэж аль аль тал дээр тавих нь ээ? Хэн хохирох дуртай билээ. Хэрэгтэй бүхнээ бид хайрлан энхрийлэн гамнан тордож, өнгөлөн хадгалдаг. Гэвчиг  хэрэггүй зүйл дээр харамсал үгүй. Яагаад гэвэл түүнд үнэ үгүй. Хаяа л биз гээгээ л биз гээд тоох нь үгүй. Хэрэгтэй чухал зүйлээ хаяж гээвэл харамсаад үхэх нээ гээд л ярьдаг шүү дээ. Үүнээс  хамгийн их үлдэцтэй нь сэтгэл санааны хохирол насан туршид мартагдахгүй байх нь илүүтэй харагдаад байх шиг.

Сударт: Үнэтэй юманд үрэгдэл үгүй, үнэгүй юманд үнэр үгүй үгүй гэжээ.

Үнэтэйг бид хэрхэн мэдэх бол? Өнгө мөнгөөр хэмжих нь ч байна. Зүрх сэтгэлд хэмжээ нь ч  байна. Надад үнэтэй нь бусдад үнэгүй бол яах вэ? Тэгэхээр тухайн зүйлийн үнэ цэнийг үнэлж чадах нь юугаар хэмжигддэг юм бол? Эхлээд үнэгүй мэт санагдсан ч дараа нь үнэд орох нь бий. Тэгвэл үнэ гэж юу юм бол?

Сударт: Үнэт зүйлийн үнэ нь хариуцлагаар хэмждэг билээ гэжээ.

 Яагаад, ямар, ямар учраас гээд л асуултууд хөвөрнө. Хэн нэгэн, ямар нэг зүйл таны амьдралд хүндтэй байр суурь эзэлж, хайрлагддаг бол харамсал их байх нь мэдээж.  Гэвч хэтэрвэл юу болох бол? Бас л өөр өнцөгөөс харах шаардлагатай нь мэдээж. Тэгэхээр олуул олуул харамсахаар байвал их үнэтэй байж болох уу? Алдаж болохгүй зүйл, алдаж болохгүй цаг хугацаа, алдаж болохгүй хүн гэж байдаг уу?

Сэтгэл минь нэг өдөр сэмэрч би өөрийгөө бас бусдынхаа тухай бодов. Анх хаанаас хаа хүрлээ гэж бодов? Бидэнд инээд хөөр, баяр баясгалан, хайр энэрэл бүхэн байсан. тэр цаг мөч хаана үлдэв? Өнөөдөр би өнгөрсөн тэр цаг үе шигээ уяхан өр зөөлөн байгаа бил үү? Гэж би өөрөөсөө асуув. Бид өөрсдөө ч мэдэхгүй алдааг дэвэргэж байдаг юм байгаа? Өөрийнхөө болон бусдын алдааг харсан ч хараагүй мэт, мэдсэн ч мэдээгүй мэт өнгөрөөчихсөн юм болов уу? Үүгээрээ бид хорлогчид болчихов уу? Өмнө нь хэлж байх нь яагаав гэх үү? Тэр үед харж байсан ч, мэдэрч байсан ч хэлэх ёстойгоо ухаараагүй байв уу? Эсвэл өнөөдөр анзаарч мэдсэн бол ирээдүйн төлөө үнэнтэй нүүр тулж үнэнийг сануулан сэрээгч нь байх нь эдлэх эрх гэж харах ёстой юм болов уу? Миний бодож буй санаж буй бүхэн хэн нэгэнд таалагдах нь гол нь биш. Харин үүгээрээ миний сэтгэл бүтэн дүүрэн үлдэх гээд байх юм. Тэгэхээр амиа бодогч гэх өвгүдийн үг үнэн болоод байна уу?

Хожим харамсаж байхаар өнөөдөр би гурвантаа хэлж , эсвэл хэлүүлж яагаад болохгүй гэж. Харин гурваас хэтэрвэл хөөс гэдэг нь болох байх гээд шиг.

Тооцоолоод л үзье. Бусаддаа алдааг нь хэлж байгаагаараа хожим харамсал тээхээргүй бол надад аштай, түүнд ч хэрэгтэй бол яагаад болохгүй гэж.  Ганц хүн гал болохгүй ганц хүн айл болохгүй гэдэг. Унаган анддаа гомдовч нууваас тэнгэр ертөнцдөө хаягдаж буйн шинж гэдэг сударт. Нэг үхрийн эвэр доргивоос мянган үхрийн эвэр доргино гэх ардын зүйр үг бий.

 Үхэх нь үнэн. Дэнсэнд очих нь үнэн л юм хойно өөрийгөө өмөөрье л дөө. Хэрхэн өмөөрөх вэ? Гэтэл өгсөн авсандаа өлзийтэй байг гэж ерөөдөг. Энэ нь юу бол? Юу авсан болоод юу өлзий болчихов? Сударт өлзий хээгээр уялгыг илэрхийлсэн байдаг? Гэтэл уялга гэдэг маань юу болоод хохиролтой холбогдчих гээд байна вэ?

 Би алдаагаа өмөөрөхгүй харин өөрийгөө өмөөрөх гээд байгаа минь энэ. Энэ замба тив өөрөө дэнс юм биш үү? Энд өөртөө шүүлтээ сайн явуулаад өөрийгөө өмөөрчихвөл улсаа ч өмөөрөх гэдэг дээр яагаад харж болохгүй гэж. Хүн бүр өөрөө өөртөө эзэн байж чадвал улс маань маань мандан бадарч чадах гээд байна уу даа. Ядаад бид биеэ засах дээр анхаарлаа сайтар төвлөрүүлж нэг бодох хэрэгтэй болоод байна уу?  

Бусдад ч өөртөө ч хор үгүй амьдарч чадвал болох гээд байна шүү гэж бодож байна. Гэм үгүй бол Дэм гэдэг сударт.

Сударт : Байхгүй  монголд гарз хэлэлцэх юун гэжээ. Байлгах гэдэг дээр бид ярих гэхээс өнөө маргаашийн явган хэрүүл маргаан хэнд хэрэгтэй гэж? Хэрүүлийг л алгасах хэрэгтэй юм биш үү? 

Алдсаны хойно харамсаж байхаар алдахаасаа өмнө өчнөөн л боломж, эрдэм байна шүү дээ. Олж харж, ухамсарлаж чадвал бидэнд.

Сударт буйгаар ятгасны хэлийг огтол гэдэг ч бас ятгалгүй хэлж болдог юм болов уу?  Дэнсэнд баригдсан гэдэг үг энд таарах уу? 

Тэгэхээр илрэл гарч ирч байж харамсал байх нь. Илрэл үгүй бол харамсал үгүй. Үгээ хэлж, дамнуулсан л бол илэрч байгаа ч бас зөвхөн хэллээ гээд үр дүн хэмжигдэх нь бас дутуу байх гээд байх шиг.  Илэрч чадсан бол түүний үргэлжлэл эхлэл өрнөл төгсгөл гээд байх гээд байна. Нэгэнт харамсах зүйл болсон бол хэрхэн үүнийгээ Илэрхийлэх вэ?  Илэрхийлэх нь  үйл хөдлөлөөр,  үг яриагаар, материаллаг байдлаар илэрч болох. Аль аль Үнэн сэтгэлээсээ байхыг хүсэмжилдэг.

Тэгэхээр үнэн сэтгэл гэж юу болох вэ?  

Хожим ингэх минь яалаа, тэгэх минь яалаа хэмээн харамсан шаналах үе хүн л юм болсон хойно ирж болох ч өнөөдөр бид хохирол багатай дээр нь анзаараад сэхээрээд авах нь бидний хамтаар ярилцсанаараа давуу байдал болох гээд байна уу даа. тэгвэл Харамсах эрдэмийг:

Үүнд:

       1.   Маргааш  харамсахгүйн тулд угтаж мэдэх дээр

       2.   Харамсах зүйл гарсан бол гээд түүний үр дүнгээр нь үнэлэх.

       3.   Мөн өөртөө бугшмал үлдээхгүйн тулд гаргаж буй үг, үйлдэл гэж харвал яахаар байна

Аливаад өр зөөлөн сэтгэл, уярал хайр энэрэлээр хандах, олон талаас нь бодож тунгаан, олуул олуул хэлэлцэн, өөрийн тархиа ухан, өөрөө өөртөө үнэнч байж, алдаагаа өмөөрөхгүй, өөрийгөө өмөөрөх, улсаа өмөөрөх гээд бидэнд сурч мэдэх зүйлс олон олон байх гээд байна уу даа. Бултаараа хэлэлцвэл буруугүй бүлээн усаар угаавал хиргүй гэдэг. Хэрхэн хэлэлцэх вэ тэгвэл гээд бодохоор эвтэй байвал хүчтэй гэдэг үг санаанд орох юм. 

Яагаад?

 Одод яагаад гэрэлтдэг юм бол
Орчлон яагаад эргэдэг юм бол
Тэнгэр яагаад дээр дүнхийж
Тээр доор газар угтдаг юм бол
Учиг юуг ухан бодвол
Уул мэт хариу өгөх байх л даа
Учиглаж түүнийг асуух
Ухаан хаанаас гардаг юм бол
Эргэн тойрон байгаа бүхнээ
Эхлэл болгон харна гэдэг
Эрдэм оюунд шимтэнэ гэдэг
Энэ бүхэн хаанаас ундардаг юм бол
Таавар болгон хайгаад үзвэл
Танил дотно санагдах болов уу
Таны бидний заяа тавиланг
Тайлан дэлгэн хүүрнэх болов уу
Жим мөрөөр нь хөөгөөд үзвэл
Жижиг гэлгүй анзаараад үзвэл
Гүн далайн ёроолд хүрэх мэт
Гэрэлт тивийн захад хүрэх мэт
Амь амьдралын сүмэр уулнаас
Атган авах эрдэнэс мэт
Алдууралгүй барих ухаан цогцолвоос
Алаг дэлхийн үр нь болно

Бидний хамтын эхний эмхтгэл

Өөрийн муудаа унаж гутаагдах үйлийн үр
Өөрийн зүтгэлдээ босож бадраагдах үйлийн үр
Харийг шүтэх бүр удам заяаг гундаагч үйлтэй хясал, одоо цагаас...
Хөх заяаны тэнгэртээ суудлаа олох үйлсийн эх, одоо цагаас...
Түүх өгүүлэх одоо цагийн урсгал юу хэлэв?
Амьдрал гэж юу вэ? 
Хөх заяа хэнд хамаатай вэ?

Бидний 2 дахь хамтын бүтээл

Зан заншихуй номны тухай
Өмнөх үг
Нэг хүний амьдралын хугацааг дэлхийд анх хүн үүссэнээс өдий хүртэлх хугацаатай харьцуулж үзвэл өчүүхэн хугацаа мэт боловч энэ өчүүхэн хугацааг үнэ хүндтэй болгосон олон олон алдартнууд байдаг билээ. Тэдгээр хүмүүсийн үлдээсэн гүн мөр өдий болтол бидний зам мөр болон зүг чигийг заах нь байдаг нь монголчууд бидний хувьд Эзэн ЧИНГИС хааны маань бий болгосон хамтын түүх. Гэвч бид энэ их хаанаа бурхан шиг шүтдэггүй. Яагаад гэвэл бид өөрсдөө энэ түүхэн хүний бүтээлцсэн агуу их түүхийн гэрч үлдэцүүд нь шүү дээ. Туурга тусгаар Монгол улс гэж оршин тогтносоор байж л байна. Нэг хүн өөрийн амьдралын туршид орчлон ертөнцийн жам ёсыг таниж мэднэ гэхэд дэндүү ахадсан мэт боловч өнгөрсөн үеийн ололт амжилт алдаа оноо бүрийг өнөө үетэйгээ холбон орчлон ертөнцийн хувьсалд нь баяжигдан, өөр хоорондоо нэгдэн нягтарч , уламжлуулж явах юм бол ертөнцийн жам ёсыг таниж мэдэж зохицож амьдарч болох мэт. Яг л энэ замналаар Монголчууд бидний өвөг дээдэс минь замнаж одоо ч үр ач бид нь үргэлжлэл болгон явуулах уу гэдэг эгзэгтэй мөчид энэхүү номыг олон түмэндээ хүргэж байгаа билээ. Бид бол одоо цагийн эзэд гэдгээ хэзээ ч мартаж боломгүй мэт.
Өнгөрсөн баларсан балар эртний хүмүүсийн үүх түүхийг эргэж харах ямар хэрэгтэй юм зөвхөн урагшаа харж амьдарна гэж мунхрах олон байгаа болохоор эгзэгтэй мөч гэж тодолсон юмаа. Ямар ч хүн өөрийн туулж өнгөрөөсөн амьдралгүйгээр одоогийн өөрийгөө төсөөлдөггүйтэй адил хүн төрөлхтөн ч мөн адил өнгөрснөөсөө суралцахгүйгээр ирээдүйг харах хэцүү шүү дээ. Харамсалтай нь бидний монголчууд дураараа нүүх газар нутагаа орхиж, хот хэмээх энэхэн багахан газар багширан сууж утаан хөшиг татуулан , уушиг зүрхээ хордуулан өссөн төрсөн нутгаа эзэнгүйдүүлэн орхиж байгаа билээ.
Яагаад өдий болтол Монголчууд нүүдэлчин аж амьдрал ахуйгаасаа салалгүй явсаар ирсэн юм болоо? Тэнэгтэй тэр үү эсвэл бүдүүлэг хоцрогдсон мунхагдаа тэр үү? Эсвэл орчлон ертөнцийн жам ёсыг таньсан болохоор тэр үү?
Одоо ч гуравхан сая монголчуудын дундаас дэлхийд хичнээн хүн нэрээ гаргаж, алдраа мандуулж байгаа билээ дээ. Үнэхээр тэнэг мунхаг, ядуу, хоцрогдсон, хүчгүй байсан бол дэлхий даяар монголчууд алдар нэрээ ингэж гаргаж чадна гэж үү?
Тийм болохоор монгол хүний чадамжид эргэлзэх хэрэг байхгүй гээд зоригтой хэлчихье.
Харин бидний өвөг дээдсүүд орчлон ертөнцийн чанадын нууцад нэвтрэн түүнийгээ үр хүүхдэдээ ёс заншлаараа уламжлуулан, мартахын үүдийг хаагаад, сургаад, үлдээгээд уламжлуулсан байж болох уу? Ийм дээ ч эгэлхэн боловч хайхамшигт нүүдэлчин ахуй амьдралаа өдий болтол авч ирсэн юм болов уу?
Яг л энэ асуултын хариу болгон энэхүү " Зан заншихуй " хэмээх номыг 5 анд өөрийн уншсан, судалсан, сонссон , нийлж хэлэлцсэн бүхнээ цэгцлэх гэж оролдсоноо олон түмэндээ толилуулж байгаа нь энэ билээ.
Эрин цагийн эзэд болсон Монголчууд та нар минь их эрдэм мэдлэгийн үүдээ нээн хүлээх эцэг өвгүдийн алтан сургаалиа тосон авч, үүрдийн гэх Мөнх амьдралын утгыг олон , өнө мөнхийн түүхээ үргэлжлүүлнэ үү.

Итгэл

 Итгэл гэж юу вэ?
 Бид үргэлж хэн нэгэн, юунд ч юм итгэж найдаж явдаг. Өөртөө итгэх итгэл маш их хүчийг авчирч, амьдралд хүссэн бүхнээ биелэнэ хэмээн итгэх нь урам зориг хайрлана. Алдагдсан итгэл эргэн ирэхэд өмнө минь гэрэл гэгээ харагдаж, юунд ч үл нугарах сэтгэлийн тэнхээг олж байсан юм миний амьдрал. Хань ижил, үр хүүхэд эргэн тойрныхоо бүхий л дотны хүмүүст итгэх нь маш амархан байдаг. Бараг шууд л итгэдэг.  Энэ нь биднээс эргэлзээ бараг шаарддаггүй гэхэд болно. Тэгэхээр итгэл гэдэг нь сэтгэлийн асар их хүч байдаг ч тэр итгэлээрээ бид асар өндөрт нисэж чадах ч тэр өндрөөс унах үед яах бол? Энэ нь хэдий чинээ өндрөөс унана төдий чинээ хатуу, хүнд, хэцүү байх болно. Амьдрах хүсэлгүй болтол нь унагаах нь ч бий.

Бид таньж мэдэхгүй ч юм уу, бага зэрэг таних хүмүүст шууд итгэх нь маш ховор. Би чадна хэмээн өөртөө итгэх ч чадахгүй байх нь ч байдаг. Тэгвэл итгэлийн маань цаадах үр дүн зорьж байсанд маань хүрэх үү? Өөртөө ч бай, өрөөлд ч бай итгэхдээ алдахгүйн тулд яах вэ? Энэ нь цаашдын замыг маань гэрэлтэй, гэгээтэй байлгах зайлшгүй чухал зүйл байгаа биз?

Сударт: Итгэх эрдэм- сэтгэх, магадлах, найдах БӨӨ ЭР КҮ-тэй хурц гурван ЧУКУР-тай.

Энэ нь тархиар хийгдэх үйлдэл нь харагдаж байна. Бид итгэх найдах гэж ярьдаг. Гэтэл сэтгэх магадлах гэдгээ орхигдуулчихдаг юм биш үү?

Сударт: Бусдын алдаа надаас болдог Хохирол нь намайг хорлодог гэжээ.

Буруугаа бид өөрөөсөө хайж, өөрөөсөө асуух болж таарав. Бид сэтгээгүйнхээ төлөө, магадлаагүйнхээ төлөө өөрөө өөрийгөө болон бусдыг хохироодог болж таарлаа.

Ах дүү амраг садан ер нь хэнбугайд ч бай шууд л итгэхээсээ өмнө бодох нь бас л хэрэгтэй бололтой. Үгүй бол энэ нь аль альд нь хохирол болох тал бийг харуулж байна. Бидэнд ийм жишээ захаас аваад зөндөө л байдаг.

Тэгвэл сэтгэх, магадлах гэдэг маань мааш чухал болж таарав. Түүнгүйгээр итгэл гэж үгүй хэлчихвэл болохоор юм шигээ? Та юу гэж бодно вэ?

Итгэлийг маань алдахгүй нэгэн байж болох  ч сэтгээд магадлаад найдчихвал сэтгэл дүүрэн байх билээ.

Сударт: Би байвч чи үгүйд өнчин гэжээ. Ихэр элгэн мэт андууд Итгэл дунд сум тавихгүй  гэнэ.

Өнчирч ганцаардахыг хэн хүсэх вэ? Бид орчлонгийн жамаар хамтаар амьдарч, найзалж нөхөрлөн, түмэн олонтойгоо, өнөр олуулаа, сэтгэл дүүрэн байхын тулд хэн хэндээ итгэж найдах нь өмнөх замаа өөдрөгөөр харах мэлмий юм болов уу.Тиймд энэ хамтдаа урагшлан дүүлэх итгэлийг дүүргэх найдвараа үл гээхийн төлөө өнөөдөр магад үнэнээр сэтгэх нь зүйтэй юм байна гэж ухан бодном.

Тэгвэл үнэний зам мөр маань бидний итгэл юм болов уу?

Бид хүүхдүүдээ итгэж, тэд маань ээж аавдаа итгэн, эмээ өвөө, ах дүүс, садан төрөл гээд л бүгд л итгэл сэтгэл гэдгээр холбогдон анд нөхдүүд, танил олон ч бие биентэйгээ итгэл хэмээх үл үзэгдэх холбоосоор холбогдон байдаг билээ. Иймд тэрхүү холбоосоо улам бэхжүүлэх нь гагцхүү өөрсдөөс маань шалтгаалж байгааг ухаарах нь зүй болов уу.

Нэгэнт итгэл найдвар тавихын өмнө  магадлан шалган түүний дараа хэрхэхээ сэтгэн бодох нь бас л чухал Эр ДЭМ болох нь.            

Үндсэн хуулийн талаар

Эрт урьд цагт ч гэнэ энэ цаг үед ч гэнэ.

Алтан наран ээж алаг дэлхийн амьтай бүхэнд ав адилхан ээнэ. Гэтэл хэн бүхэнд адил ээхэд гомдол гаргах нэгэн байв. Халууцаж байна. Хэцүү байна. Наршиж байна. Ам хатаж байна гээд л. Гэвч алтан наран ээдгээрээ л ээнэ. Зарим нь даарч байна. Хөрч байна гэх. Олон амнаас олон янзын санаа гарна. Гэвч алтан наран ээхийг яалтай. Хэн хүний хүсэлд үл захирагдана. Хорвоогийн бүхий л амьд амьтад элч дулаанаа авч, энэрэл хайрыг нь хүртэнэ. Даарсан нэг нь дулаацаж, хайсан нэгнээ олж, гэрэл гэгээнд нь талархах нэгэн нь талархаж, түлэгдэх нэгэн нь түлэгдэж, хайрагдаж, тунгаагдан шүүгдэнэ. Сүүдэр бараадан сэрүүцэвч, наран ээжийн халуун элчийг хүртэнэ. Хаачивч зуртах аргагүй. Орчлонгийн жамаас.

Сударт: Их багыг ижилхэн ээх Илчит наран мэт ёс дутав.

Бидний амьдралд байдаг энэ бүхэн юуг сануулан байна вэ?  Энэ алтан нарны гэрэлд зарим нь зохицоод, эвсээд амьдарна. Зарим нь нуугдаж ган зуд боллоо гэж нарыг зүхэж, зарим нь үйлийн үр хэмээн хүслээ тэвчин аргадана.

Бид хууль дүрмээ даган мөрдөж, зугтан зайлж, өөрийгөө хуулийн дээр мэтээр сэтгэн авилгал өгөх зэргээр янз бүрийн ааш гаргадаг. Өөр өөрийн эрх ашгийн төлөө уландаа гишгэх нь энүүхэнд. Тэгэхээр бүгдийн сэтгэлд нийцсэн хууль гэж байдаг болов уу?

Хүн бүхэн өөрийн хүссэнээ тулган байвал тэр бүхнийг тусгаж чадах уу?

Олон хүн сайнтай муутай, Уулын мод өргөнтэй урттай гэж манай ард түмэн ярьдаг. Тэгэхээр хуулийг юуны тулд яах гэж, яагаад гаргадаг юм бол? Хэн бүгдийн төлөө байх, амар амгалан, сайн сайхан амьдрахыг бий болгох хуулийг хэрхэн бий болгох бол?

Нэгэнт бид Наран ээжийнхээ гэрэл гэгээ дулааныг зайлшгүйг хүлээн зөвшөөрч, түүнд таарч тохирсон хууль дүрэм гаргаж, мөрлөж явсан нь мандан бадарч хүлээн зөвшөөрөхгүй нь сүйрэн унах тавиланг өвгөдийн олсон ололт, алдсан алдаа бүхэн сануулан байхад түүнийг санан сэрэх сэрүүлэг тун ч чухал юм байна. Үгүй бол уруудан уруудсаар хохиролоо Наран ээжийн өнгөт гэрэлд ч олж харахааргүй болсон нь өнөөгийн бидний амьдрал харуулаад байх. Энэ бүхэн аль ч цаг үед байж л байсан.

Аливаа зүйл тордож, зүлгэж, сануулж байхгүй бол мартагдан мартагдсаар ор мэдэхгүй мэт болдогийг бид тод харж мэдэрч, ухаарч байна.

Амьдралд бүрэн нийцсэн хуультай байсан бид өнөө хүлээн зөвшөөрөх битгий хэл ухаарах сэтгэхүй үгүй болтолоо мартаж, өөрсдийн мухар тархиндаа нийцсэн хууль дүрэм гаргаад ч түүнийгээ  бүрэн таньж мэдэхгүй л яваа шүү дээ.  Энэ нь харийнхан  бидний гаргасан хууль дүрмээр өөрсдийг маань хөнгөхөөн залгичих хэмжээний болчихсонг сонсож л байна. Энэ нь Эзэн хааны маань хэлсэнчлэн өөрийн өөдгүйн боол хөндлөнгийн идэш болж буйг бүрнээ харуулж байх. Олгой хагаравч тогоон дотроо гэдэг.

Хөх толбот, эх дэлхийн хүйг хамгаалагч элэг зүрх нь болсон үрс бид өвгөд буурлуудынхаа  мандан бадарч  явсан үеийг өр зүрхнийхээ сэрүүлэг,  болгон өвлүүлж үлдээсэн өв бүхнийг санан  санан, бодон бодон, сэрэн сэрэн, явсан туулсан мөрөөр нь тууштай тулж алхваас хүрэх алсын зам маань дардан байх болов уу.

Тэгэхээр амьдралд бүрнээ таарсан хууль гэдэг нь урт удаан, саад бартаагүй дардан замыг бий болгодог юм болов уу?

Хэрэглэж байж сая ИХ ЗАСАГ.

Үлгэр 2

Эрт урьдын цагт гэнэ
Элгэн түмний үед гэнэ
Энэ насны эхэнд гэнэ
Эвлэг дууны түрүүнд гэнэ
Хоо үнэнээр замнах гэнэ
Хоолойн солонго татахад гэнэ
Хойшлох түүхийн эхэнд гэнэ
Хойин чонос нохосын үед
Хорвоогийн танин мэдэхүйн заагт
Хонгор сэвлэг задран байхуйд
Хонхны дуунд зүүд эргэв
Эхийн сэтгэлд үнэн зангирч
Ээлэг чимээ хотлоор түгэхүйд
Эвч санаанд орчлон уярч
Эрчим болон биед шингэмүй
Зэргэлээ тодрох болов гэнэ
Зүрх уярах болов гэнэ
Зүүд амилах болов гэнэ
Зөн замнах болов гэнэ
Хаа холоос биш хажуудах гэнэ
Харц бүхний чихэнд гэнэ
Хайраар дэмнэх бодолд гэнэ
Хамсан хүрээлэх нөхдөд гэнэ
Алдалгүй атгах атганд гэнэ
Айлсан буух түмэнд гэнэ
Ам арын мэндэнд гэнэ
Айзам хөг аялгуунд гэнэ

Орчлонд түгмү

Долоон бурханд хүсэл шивнэн
Долгион юуг нь хүлээн өвөрлөхөд
Эрчим юугаараа тэтгэн дэмнэн
Эвлэхүйг түгээн сэтгэлд шингээнэ
Энэ биендээ хөглөн аялгуулахад
Эх үүсгэлд зүтгэл тодорч
Энх мэндийн бат нотолгоо
Эхээс үрд шингэн уусмой
Шингэх тусам зүүд биелж
Шинэхэн цас мэт гялалзан байхуйд
Үлдээх мөр тодоор харагдаж
Үйлс болон орчлонд түгмү

Шинэ гэж үү

Шинэ гэж үү сайтар ухан ойлговол зэ
Шилжин буй тоос чийг хий дэнсний хуулиар
Шивнэн хэлэх сэтгэл зүрхний дуудлагаар
Шижир мэт тодрон гялтганах таны хувь 
Шөнөөс өдөрт, өдрөөс мөчдөд
Мөчдөөс оддод түгнэм шүү
Тосон авбал хувь ерөөл бадарч
Тогтохуйн зам оршихуйн жамаар жигдэрч
Хөх бүхний голчоор түгэхүйд зорилгоор тааран
Хүсэл тань бүхний дээдэд нэгдэж
Хүрээ юунд алхам нэмэн түрэн уухайлнам за

Чимэг тодормуй

Түмэн нугачаа буман саадыг
Туулаад гарах уу, тойроод гарах уу
Таньсан мэдсэн мэдрэмж бүрээ
Тордоод авах уу, төвөгшөөн орхих уу
Энэ биендээ шингээх бүхнээ
Эс болгондоо тунгаах учгаар
Үнэн гэдэгтэй тулах цагаар
Үйлийн цаадах тунарах юм
Хэрхэн оршин бадамлах вэ
Хэлхэх үгээ таних вэ
Хэрсүү занг суулгах вэ
Хэв болгож тогтоох вэ
Надад ирсэн эрчмээс мэдэрч
Най тухын сэрэхүй дор
Наадан золголдох учир дор
Наран гэрэлтэх чимэг тодормуй

Хатан СУУ ухаанаас

Эх Дэлхийгээ хайрлан энэрэхүй
Ээжий аавын гарвал бүрийг
Энд тэндээс эвлүүлсэн эрчмийг
Ээлэг зангийн тодлох бүхнийг
Эвч санаанд багтаан хэлхнэм
Амь бүрийг тэврэн тэтгэж
Аадар болгон тосон дэмнэж
Ашдын заяанд багтаан баясгаж
Авран тэтгэх заяа түшнэм
Өөрийн бие мэт өргөн дэлхийд
Өнө мөнхийн зулыг бадамлаж
Өгсөн уруудах хором бүрийг нь
Өлгий заяандаа хайраар бадраана
Болор тунгалаг наран ээжий
Баясган туяарах саран ээжий
Ивээл хүсэл дэмнэн дамнан
Их үүслийн зам тодорно

Хатан СУУ ухаанаас

Төрөө хэрхэн засах
Тулх болон сүндэрлэн урсаж
Түшиг тэнгэрт заяа зааж
Төөрөг юуг зүрхэнд мэдэрч
Төрт ёсыг дэмнэн замнана
Уухайн дуунд нь уянга нэмж
Уярах дуу нь орчлонг сүлж
Урагшлах ардын зам мөрийг
Утга төгөлдөр сүрээр бадраана
Айл болон түгэн бүхүйд
Анд журмын хэлхээс болж
Алаг дэлхийг зүрхэндээ багтааж
Ахуй төрд саран болном
Өөрийн бие мэт өсгөн торниох
Өнгөт орчлонгийн жамыг таниулж
Арвинтай учигны хэлхээс болгон
Арван ёсон зүүдээр дамнана
Зүүд мөрөөдөл болон оршиход
Зөрлөг бүхэнд нь уялга болгон
Түмэнтээ сэтгэлийн дэм болгон
Төгөлдөр заяаг түлхүүр болгомуй